{
"word": "бетӏари",
"stress": 5,
"stem": "б",
"forms": [
"бетӏари"
],
"senses": [
{
"labels": [
"Masdar",
"Frequentativ",
"Verb"
],
"masdarfrom": "бетӏаризе"
}
],
"pos": "Verb",
"form": "Masdar"
}
{
"word": "бетӏаризаби",
"stress": 5,
"stem": "б",
"forms": [
"бетӏаризаби"
],
"labels": [
"Masdar",
"Frequentativ",
"Kausativ",
"Verb"
],
"see_also": [
{
"target": "бетӏаризабизе",
"kind": "see"
}
],
"pos": "Verb",
"form": "Masdar"
}
{
"word": "бетӏаризабизе",
"stress": 5,
"stem": "бетӏаризаб",
"forms": [
"бетӏаризабизе",
"бетӏаризабула",
"бетӏаризабила",
"бетӏаризабуна",
"бетӏаризабе"
],
"senses": [
{
"forceto": "бетӏаризе",
"labels": [
"Kausativ",
"Frequentativ"
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "бетӏаризе",
"kind": "from"
}
],
"pos": "Verb",
"form": "Kausativ"
}
{
"word": "бетӏаризе",
"stress": 5,
"stem": "бетӏар",
"forms": [
"бетӏаризе",
"бетӏарула",
"бетӏарила",
"бетӏарана",
"бетӏаре"
],
"senses": [
{
"text": "Obst von einem Baum pflücken",
"labels": [
"Frequentativ"
],
"comment": "einzeln abreißend",
"examples": [
{
"av": "колхозчагӏи жакъа ахикье ретӏаризе рахъун руго",
"de": "die Kolchosbauern sind heute in den Garten gegangen, um Obst zu ernten"
}
]
},
{
"text": "sich alles vom Leib reißen",
"labels": [
"bildlich"
],
"comment": "Trauer über den Verstorbenen ausdrückend",
"examples": [
{
"av": "хварасул яц етӏарулей йиго",
"de": "die Schwester des Verstorbenen zerreißt ihre Kleider vor Gram",
"comment": "Trauer ausdrückend"
}
]
}
],
"pos": "Verb",
"form": "Frequentativ"
}
{
"word": "бетӏер",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏер",
"бетӏералъ",
"ботӏроца",
"бетӏералъул",
"ботӏрол",
"бутӏрул"
],
"senses": [
{
"text": "Kopf",
"examples": [
{
"av": "белъараб бетӏер",
"de": "gekochter Kopf"
},
{
"av": "гьодораб бетӏер",
"de": "leerer Kopf"
},
{
"av": "кӏургӏараб бетӏер",
"de": "lockiger Kopf"
},
{
"av": "хӏулараб бетӏер",
"de": "Kahlkopf"
},
{
"av": "бетӏер баккизабизе",
"de": "den Kopf herausstrecken"
},
{
"av": "бетӏер бакъвазабизе",
"de": "mit Gesprächen lästig fallen",
"comment": "wörtl. den Kopf trocknen"
},
{
"av": "бетӏер багьарав",
"de": "mit einem Loch im Kopf; dumm, geistig nicht vollwertig"
},
{
"av": "бетӏер бахине тезе",
"de": "Haare wachsen lassen",
"comment": "am Kopf"
},
{
"av": "бетӏер батӏиясул гӏакълу батӏияб, щекъер батӏиясул гьаракь батӏияб",
"de": "jeder Kopf ist auf seine Art klug, aus jeder Kehle kommt ihr eigener Laut",
"labels": [
"Sprichwort"
]
},
{
"av": "бетӏер бегьизе бакӏ гьечӏо",
"de": "keinen Ort haben, wo man das Haupt betten kann"
},
{
"av": "бетӏер белъине",
"de": "den Kopf färben; den Kopf kochen",
"comment": "des geschlachteten Tiers"
},
{
"av": "бетӏер бетӏералъухъ хисизе",
"de": "eins gegen das andere ohne Aufpreis tauschen; Tauschhandel treiben"
},
{
"av": "бетӏер бикьакълъи",
"de": "Verwirrung des Geistes; Geistesrübung"
},
{
"av": "бетӏер бикьизе",
"de": "einen Scheitel ziehen",
"comment": "am Kopf"
},
{
"av": "бетӏер бихъун унеб буго",
"de": "der Kopf brummt",
"comment": "vor Schmerz"
},
{
"av": "бетӏер бичӏ-бичӏун унеб буго",
"de": "der Kopf brummt, der Kopf tut weh"
},
{
"av": "бетӏер борхун кквезе",
"de": "mit erhobenem Haupt gehen"
},
{
"av": "бетӏер борхизе течӏо дос",
"de": "er ließ einen nicht einmal den Kopf heben"
},
{
"av": "бетӏер борхичӏого хӏалтӏизе",
"de": "arbeiten, ohne den Kopf zu heben"
},
{
"av": "бетӏер бугев чи",
"de": "heller Kopf; kluger Kopf; intelligenter Mensch"
},
{
"av": "дур бетӏер киб букӏараб?",
"de": "wo war dein Kopf?"
},
{
"av": "бетӏер бухизе",
"de": "auf den Kopf schlagen"
},
{
"av": "бетӏер буханагӏан кваналеюб жо",
"de": "ihn schlägt man ständig auf den Kopf, und er isst und isst",
"labels": [
"Rätsel"
],
"comment": "'g'obo' Mühlstein"
},
{
"av": "бетӏер гьабун цӏезабизе",
"de": "vollgießen; randvoll füllen",
"comment": "Maß im Tauschhandel"
},
{
"av": "бетӏер гьанкӏезабизе",
"de": "mit dem Kopf nicken",
"comment": "als Zeichen der Zustimmung"
},
{
"av": "бетӏер гьечӏев чи",
"de": "dumm, unaufgeklärt",
"comment": "wörtl. hirnloser (kopfloser) Mensch"
},
{
"av": "бетӏер гӏадал гьабизе",
"de": "ohne Unterlass sprechen; den Kopf verdrehen, verrückt machen",
"comment": "jemandem; jemanden"
},
{
"av": "бетӏер гӏанасеб",
"de": "(groß) wie ein Kopf"
},
{
"av": "бетӏе-бетӏер гӏанасеб",
"de": "(groß) wie ein Kopf"
},
{
"av": "бетӏер гӏодоб лъурабго, кьижун ккана",
"de": "kaum hatte er den Kopf aufs Kissen gelegt, schlief er sofort ein"
},
{
"av": "бетӏер дализе биччазе",
"de": "den Kopf hängen lassen, den Mut sinken lassen, schlechte Laune haben",
"comment": "wörtl. den Kopf senken"
},
{
"av": "бетӏер кквезе",
"de": "sich an den Kopf fassen"
},
{
"av": "къан бетӏерги ккун чӏезе",
"de": "sich an den Kopf fassen"
},
{
"av": "бетӏер кквезе",
"de": "identifizieren, erkennen"
},
{
"av": "жиндирго бикъараб чол бетӏер ккуна дос",
"de": "er hat sein gestohlenes Pferd erkannt"
},
{
"av": "бетӏер къотӏизе",
"de": "den Kopf abschlagen"
},
{
"av": "бетӏер къотӏаги дур",
"de": "möge dir der Kopf abgeschlagen werden",
"labels": [
"Schimpfwort",
"Redewendung"
]
},
{
"av": "бетӏер къулизе",
"de": "das Haupt neigen vor jemandem; jemanden begrüßen; sich freiwillig unterordnen",
"comment": "jemandem"
},
{
"av": "гӏурус пачаясе бетӏер къулизе",
"de": "sich dem russischen Zaren unterwerfen",
"comment": "d. h. Untertan des Russischen Reiches sein"
},
{
"av": "бетӏер кӏибикӏизе",
"de": "mit dem Kopf schütteln"
},
{
"av": "бетӏер кӏичӏизабизе",
"de": "hochmütig werden; die Nase hochtragen",
"comment": "wörtl. Kopf"
},
{
"av": "бетӏер къунцӏизе",
"de": "sich die Haare schneiden lassen, Haare schneiden",
"comment": "am Kopf"
},
{
"av": "бетӏер кӏкӏвазе",
"de": "den Kopf rasieren"
},
{
"av": "бетӏер мокърукь тункизе",
"de": "Verstand bekommen, klug werden; heranwachsen, erwachsen werden",
"comment": "wörtl. sich mit dem Kopf an der Decke stoßen"
},
{
"av": "бетӏер наккдал цӏун буго",
"de": "Chaos im Kopf",
"comment": "wörtl. Spreu"
},
{
"av": "бетӏер наккдал цӏурав",
"de": "kupferstirnig, unverschämt",
"comment": "wörtl. mit Brei (mit Spreu) im Kopf"
},
{
"av": "бетӏер сверизабизе",
"de": "den Kopf verdrehen, den Verstand rauben; Schwindel erregen; den Kopf verdrehen, den Kopf verrückt machen"
},
{
"av": "бетӏер сверизе",
"de": "den Verstand verlieren; schwindelig werden – vom Kopf; verrückt werden"
},
{
"av": "досул бетӏер сверун буго",
"de": "er ist verrückt geworden; er hat nicht alle Tassen im Schrank"
},
{
"av": "бетӏер тӏаде босизе",
"de": "den Kopf erheben"
},
{
"av": "бетӏер тиризе",
"de": "den Verstand verlieren; verrückt werden"
},
{
"av": "бетӏер тирарав (сверарав)",
"de": "geisteskrank"
},
{
"av": "бетӏер тӏоргъокь букӏунин, габур цӏвакизабе",
"de": "der Kopf ist unter der Mütze, aber den Hals rasiere glatt",
"labels": [
"Redensart"
],
"comment": "d. h. die Formalität wäre eingehalten"
},
{
"av": "бетӏер тӏун рехизе",
"de": "den Kopf abreißen"
},
{
"av": "бетӏер унтизабизе",
"de": "Kopfschmerzen verursachen; den Kopf verdrehen, belästigen, plagen"
},
{
"av": "бетӏер унтун буго",
"de": "der Kopf tut weh"
},
{
"av": "бетӏер ххазе",
"de": "sich die Haare kämmen"
},
{
"av": "бетӏер хъахӏлъизе",
"de": "grau werden"
},
{
"av": "бетӏер хъван",
"de": "nicht ganz voll schüttend, ohne Spitze schüttend",
"comment": "beim Tauschhandel"
},
{
"av": "бетӏер хьвагӏезабизе",
"de": "mit dem Kopf schütteln",
"comment": "als Zeichen des Widerspruchs, der Missbilligung, der Ablehnung"
},
{
"av": "бетӏер хӏалтӏизабизе",
"de": "die Gehirnzellen anstrengen"
},
{
"av": "бетӏер хӏалтӏулеб буго",
"de": "der Kopf arbeitet; er hat alle Tassen im Schrank",
"comment": "wörtl. der Kopf arbeitet"
},
{
"av": "бетӏер хӏалтӏичӏони — хӏатӏал свакала, хӏалтӏудаса къани — вакъун хутӏула",
"de": "Kopf arbeitet nicht — Beine werden müde, Arbeit scheust du — bleibst hungrig",
"labels": [
"Sprichwort"
]
},
{
"av": "бетӏер хӏулизе",
"de": "kahl werden"
},
{
"av": "бетӏер хӏуларав",
"de": "kahl, mit einer Glatze auf dem Kopf"
},
{
"av": "бетӏер цӏунизе",
"de": "auf sich aufpassen",
"comment": "wörtl. Kopf"
},
{
"av": "бетӏер ччукӏизе",
"de": "skalpieren",
"comment": "des geschlachteten Tiers"
},
{
"av": "бетӏер чӏвазе",
"de": "jmdn. anbeten; verehren; den Kopf waschen; verprügeln",
"comment": "jemandem"
},
{
"av": "бетӏер щущазе",
"de": "den Kopf verlieren, die Fassung verlieren, den Kopf verlieren"
},
{
"av": "бетӏер чӏинтӏизе",
"de": "den Kopf einschlagen"
},
{
"av": "ботӏрол гьан",
"de": "Kopffleisch",
"comment": "des geschlachteten Tiers"
},
{
"av": "ботӏрол кар (рас)",
"de": "Haare auf dem Kopf"
},
{
"av": "ботӏрол щурун",
"de": "obere Hälfte des Schädels"
},
{
"av": "бетӏералда квер бахъизе",
"de": "über den Kopf streicheln"
},
{
"av": "бетӏералда лъун хъулухъ гьабила",
"de": "ich werde so sehr dienen, dass ich es mir auf den Kopf lege"
},
{
"av": "бетӏералда рас бахъун чӏана",
"de": "die Haare standen zu Berge"
},
{
"av": "бетӏералда тӏагъур гурого, хӏатӏида хьит гурого",
"de": "weder Mütze auf dem Kopf noch Schuhe an den Füßen",
"labels": [
"Redensart"
],
"comment": "d.h. schlecht gekleidet"
},
{
"av": "бетӏералда тӏад лъезе",
"de": "auf den Kopf legen",
"labels": [
"wörtlich und bildlich"
]
},
{
"av": "бетӏералдаса бахъараб хӏатӏазде щвезегӏан",
"de": "von Kopf bis Fuß"
},
{
"av": "бетӏералде балагь бачӏана досул",
"de": "ihn hat ein Unglück getroffen"
},
{
"av": "бетӏералде босизе",
"de": "auf sich nehmen (auf seine Kappe nehmen); sich verpflichten"
},
{
"av": "бетӏералде вахинавизе",
"de": "sich auf den Kopf setzen; verziehen",
"comment": "jemanden"
},
{
"av": "бетӏералде ккезе",
"de": "zuteilwerden",
"comment": "wörtl. auf den Kopf"
},
{
"av": "ботӏрода бугеб рас рикӏкӏун балагь бачӏаги дуде",
"de": "mögen dich so viele Unglücke treffen, wie Haare auf dem Kopf sind",
"labels": [
"Schimpfwort",
"Redewendung"
]
},
{
"av": "ботӏрода кӏаз чӏвазе",
"de": "das Kopftuch aufsetzen"
},
{
"av": "ботӏрода тӏагъур лъезе",
"de": "eine Mütze auf den Kopf setzen"
},
{
"av": "ботӏрода тӏилал щвана (рекана)",
"de": "auf seinem Kopf brachen die Stöcke",
"labels": [
"Redensart"
]
},
{
"av": "ботӏродаса кӏаз бахъизе",
"de": "das Kopftuch abnehmen"
},
{
"av": "ботӏродаса кӏаз бахъизе",
"de": "blamieren; entehren",
"labels": [
"bildlich"
],
"comment": "ein Mädchen, eine Frau, denn in alten Zeiten galt es als Schande, wenn ein Mann einer Frau das Kopftuch abnahm; er musste sie entweder heiraten oder sich auf die Rache ihrer Verwandten vorbereiten"
},
{
"av": "ботӏроде бачӏараб горбоца баччула",
"de": "was sich auf den Kopf häuft, erträgt der Hals",
"labels": [
"Sprichwort"
]
},
{
"av": "ботӏроде кӏанцӏезе",
"de": "jemandem auf dem Kopf herumtanzen",
"comment": "wörtl. springen"
},
{
"av": "ботӏролъ жо базе",
"de": "auf den Kopf schlagen"
},
{
"av": "ботӏролъ квартӏа бараб гӏадин",
"de": "wie vom Schlag getroffen; wie ein Keulenschlag",
"comment": "wörtl. wie mit einem Hammer auf den Kopf"
},
{
"av": "ботӏролъ тӏил кьабураб гӏадин",
"de": "wie vom Schlag getroffen; wie ein Keulenschlag",
"comment": "wörtl. wie mit einem Knüppel auf den Kopf"
},
{
"av": "ботӏролъе биччазе",
"de": "in den Kopf setzen"
},
{
"av": "радал батулеб бакӏалда лъе бетӏер",
"de": "lege den Kopf dorthin, wo du ihn am Morgen findest",
"comment": "d. h. geh schlafen"
}
]
},
{
"text": "Kopf",
"comment": "beim Zählen des Viehs",
"examples": [
{
"av": "цӏцӏаназул щунусго бетӏер",
"de": "fünfhundert Ziegen"
}
]
},
{
"text": "Köpfchen; Kopf",
"examples": [
{
"av": "ражипорол лъабго бетӏер",
"de": "drei Knoblauchknollen"
}
]
},
{
"text": "Leiter; Chef; Kopf",
"examples": [
{
"av": "администрациялъул бетӏер",
"de": "Leiter der Verwaltung"
},
{
"av": "къокъадул бетӏер",
"de": "Spitze der Abteilung"
},
{
"av": "рагъул бетӏер",
"de": "Heerführer"
},
{
"av": "росдал бетӏер",
"de": "Aul-Vorsteher, Dorfältester"
},
{
"av": "хъизамалъул бетӏер",
"de": "Familienoberhaupt; Wirtschaftschef"
},
{
"av": "бетӏералда вукӏине",
"de": "an der Spitze stehen, vorangehen"
},
{
"av": "бетӏерлъун ккезе",
"de": "an die Spitze treten, Leiter werden"
},
{
"av": "бетӏерлъун ккаравго, бетӏер борхуге",
"de": "reiß die Nase nicht sofort hoch, nur weil du Leiter geworden bist"
},
{
"av": "бетӏерлъун тезе",
"de": "zum Haupt ernennen",
"comment": "etwas"
}
]
},
{
"text": "Anführer, Hauptmann; Bandenführer, Ataman",
"examples": [
{
"av": "бодул бетӏер",
"de": "Anführer der Abteilung"
}
]
},
{
"text": "Ursprung, Oberlauf",
"comment": "Flüsse",
"examples": [
{
"av": "гӏурул бетӏер",
"de": "Flussquelle"
},
{
"av": "иццул бетӏер",
"de": "Ursprung der Quelle"
}
]
},
{
"text": "Gipfel, Wipfel, Spitze",
"comment": "z. B. Heuhaufen",
"examples": [
{
"av": "гӏорол бетӏер гьабизе",
"de": "die Spitze des Schober aufsetzen"
}
]
},
{
"text": "Ordner; Verwalter",
"examples": [
{
"av": "васияталъул бетӏер",
"de": "Testamentsvollstrecker"
}
]
},
{
"text": "Kapitel, Abschnitt",
"examples": [
{
"av": "тӏехьалъул лъабабилеб бетӏер",
"de": "das dritte Kapitel des Buches"
}
]
},
{
"text": "Überschrift; Titel",
"examples": [
{
"av": "макъалаялъул бетӏер",
"de": "Artikelüberschrift"
},
{
"av": "тӏехьалъул бутӏрул",
"de": "Inhaltsverzeichnis des Buches"
}
]
},
{
"text": "Dampflokomotive",
"labels": [
"veraltet",
"umgangssprachlich"
],
"examples": [
{
"av": "поездалъул бетӏер",
"de": "Dampflokomotive"
}
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "бетӏераб",
"stress": 5,
"stem": "бетӏера",
"forms": [
"бетӏераб"
],
"gender_forms": [
"бетӏераб",
"бетӏерав",
"бетӏерай"
],
"senses": [
{
"text": "Kopf-; Haupt-",
"examples": [
{
"av": "бетӏераб макъала",
"de": "Leitartikel"
},
{
"av": "бетӏерав инженер",
"de": "Chefingenieur"
},
{
"av": "бетӏерал членал",
"de": "Hauptglieder",
"labels": [
"Grammatik"
]
},
{
"av": "предложениялъул бетӏерал гурел членал",
"de": "Nebenglieder des Satzes"
}
]
}
],
"pos": "Adjektiv",
"form": "—"
}
{
"word": "бетӏералдаго",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏералдаго"
],
"senses": [
{
"text": "zuerst; anfangs",
"labels": [
"Adverb"
]
}
],
"pos": "Adverb",
"form": "—"
}
{
"word": "бетӏералдасан",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏералдасан"
],
"senses": [
{
"labels": [
"Pronomen"
],
"locativefrom": "бетӏер",
"comment": "Kasus"
},
{
"text": "wieder, von Anfang an",
"labels": [
"Adverb"
],
"examples": [
{
"av": "бетӏералдасан байбихье",
"de": "fang von vorne an"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "бетӏер",
"kind": "from"
}
],
"pos": "Adverb",
"form": "—"
}
{
"word": "бетӏербахъи",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏербахъи",
"бетӏербахъиялъ",
"бетӏербахъиялъул"
],
"senses": [
{
"labels": [
"Masdar",
"Verb"
],
"masdarfrom": "бетӏербахъизе"
},
{
"text": "Dasein, Leben",
"examples": [
{
"av": "лъикӏаб бетӏербахъи",
"de": "gutes Leben"
},
{
"av": "язихъаб бетӏербахъи",
"de": "dürftiges Leben"
},
{
"av": "бетӏербахъи гьабизе",
"de": "wohnen, leben",
"comment": "etwas"
},
{
"av": "Сундасан доз бетӏербахъи гьабулеб?",
"de": "wovon leben sie?"
},
{
"av": "Боцӏи хьихьун гьабула доз бетӏербахъи",
"de": "sie leben von der Viehzucht"
},
{
"av": "бетӏербахъиялъе ругел ресал",
"de": "Existenzmittel; Existenzgrundlage"
},
{
"av": "бетӏербахъиялъе хӏажатал шартӏал",
"de": "Lebensbedingungen"
}
]
}
],
"pos": "Verb",
"form": "Masdar"
}
{
"word": "бетӏербахъизе",
"stress": 5,
"stem": "бетӏербахъ",
"forms": [
"бетӏербахъизе",
"бетӏербахъула",
"бетӏербахъила",
"бетӏербахъана",
"бетӏербахъе"
],
"senses": [
{
"text": "leben",
"examples": [
{
"av": "аваданго бетӏербахъизе",
"de": "lustig leben"
},
{
"av": "магӏарухъ бетӏербахъизе захӏмалъулеб буго",
"de": "in den Bergen zu leben wird schwieriger"
},
{
"av": "шагьаралда бетӏербахъула дир вацасул хъизамалъ",
"de": "die Familie meines Bruders lebt in der Stadt"
}
]
}
],
"pos": "Verb",
"form": "Infinitiv"
}
{
"word": "бетӏербекад",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏербекад",
"бетӏербекадица",
"бетӏербекадил",
"бетӏербекадал"
],
"senses": [
{
"text": "derjenige (diejenige), dem man wünscht, dass der Kopf eingeschlagen wird; möge man dir den Kopf einschlagen",
"labels": [
"Schimpfwort"
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "бетӏербухь",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏербухь",
"бетӏербухьалъ",
"бетӏербухьалъул",
"бетӏербухьал"
],
"senses": [
{
"text": "Kopfbinde, Kopftuch",
"comment": "Frauen"
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "бетӏергьан",
"stress": 5,
"stem": "бетӏергьа",
"forms": [
"бетӏергьан",
"бетӏергьанас",
"бетӏергьаналъ",
"бетӏергьанасул",
"бетӏергьаналъул",
"бетӏергьаби",
"Бетӏергьан"
],
"senses": [
{
"text": "Eigentümer und Eigentümerin; Besitzer und Besitzerin; Inhaber und Inhaberin; Herr und Herrin, Hausherr und Hausfrau",
"examples": [
{
"av": "колол бетӏергьан",
"de": "Besitzer (oder Besitzerin) des Gehöfts"
},
{
"av": "рукъалъул бетӏергьан",
"de": "Hausherr und Hausfrau; Hauseigentümer und Hauseigentümerin; Hausherr (oder Hausfrau)"
},
{
"av": "рукъалъул бетӏергьаналъ нижее лъикӏаб гьоболлъи гьабуна",
"de": "die Hausfrau hat uns gut bewirtet"
},
{
"av": "чол бетӏергьан",
"de": "Pferdebesitzer"
},
{
"av": "бетӏергьалъун вахъине (лъугьине)",
"de": "Eigentümer werden; Herr werden",
"comment": "jemandes, etwas"
},
{
"av": "гӏагарлъиялъул бетӏергьаби",
"de": "Verwandte",
"labels": [
"bildungssprachlich"
],
"comment": "lehnübersetzt aus dem Arabischen"
},
{
"av": "гӏакълуялъул бетӏергьаби",
"de": "Träger des Verstandes, mit Verstand begabt",
"labels": [
"bildungssprachlich"
],
"comment": "lehnübersetzt aus dem Arabischen"
},
{
"av": "жужахӏалъул бетӏергьаби",
"de": "Besitzer der Hölle",
"labels": [
"bildungssprachlich"
],
"comment": "lehnübersetzt aus dem Arabischen"
},
{
"av": "бетӏергьан гьечӏеб",
"de": "besitzlos, herrenlos, niemandem gehörend"
},
{
"av": "бетӏергьан гьечӏеб боцӏи бацӏица чӏвала",
"de": "ein herrenloses Vieh reißt der Wolf",
"labels": [
"Sprichwort"
]
},
{
"av": "бетӏергьаасул ракӏ — хӏалтӏуда, хӏалтухъанасул ракӏ — кванида",
"de": "der Herr denkt an die Arbeit, der Arbeiter an das Mittagessen",
"labels": [
"Sprichwort"
]
},
{
"av": "бетӏергьанасул чехь унтичӏони, чияр мугъ унтуларо",
"de": "wenn dem Arbeitgeber das Innere nicht schmerzt, wird den Arbeitern der Rücken nicht schmerzen",
"labels": [
"Sprichwort"
],
"comment": "wörtl. Bauch"
},
{
"av": "бетӏергьаасе мукӏураб бахӏри гӏадин",
"de": "wie ein gefälliger Hund"
}
]
},
{
"text": "Gebieter, Herr, Gott",
"examples": [
{
"av": "Бетӏергьан Аллагь",
"de": "Herr Gott"
},
{
"av": "Бетӏергьан гурхӏаги нилъеда",
"de": "Gott erbarme sich unser"
}
]
},
{
"text": "Ehemann",
"labels": [
"Dialektismus"
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "бетӏергьанчи",
"kind": "see"
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "бетӏергьанаб",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏергьанаб"
],
"gender_forms": [
"бетӏергьанаб",
"бетӏергьанав",
"бетӏергьанай"
],
"senses": [
{
"text": "eigen; gehörig",
"comment": "jemandem oder einer Organisation",
"examples": [
{
"av": "дунго бетӏергьанаб",
"de": "persönlich"
},
{
"av": "живго бетӏергьанаб рукъ",
"de": "eigenes Haus"
},
{
"av": "пачалихъ бетӏергьанаб",
"de": "staatlich; dem Staat gehörend"
},
{
"av": "бетӏергьанаблъун лъугьине",
"de": "jemandem, etwas gehören"
}
]
}
],
"pos": "Adjektiv",
"form": "—"
}
{
"word": "бетӏергьанасул",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏергьанасул"
],
"senses": [
{
"genitivefrom": "бетӏергьан",
"comment": "Genitiv"
},
{
"text": "wirtschaftlich; besitzergreifend",
"examples": [
{
"av": "бетӏергьанасул бербалагьи",
"de": "gutsherrliche Haltung; fürsorgliche Haltung"
}
]
},
{
"text": "göttlich",
"examples": [
{
"av": "бетӏергьанасул хӏукму",
"de": "Gottes Wille"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "бетӏергьан",
"kind": "from"
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Genitiv"
}
{
"word": "бетӏергьанлъи",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏергьанлъи",
"бетӏергьанлъиялъ",
"бетӏергьанлъиялъул"
],
"senses": [
{
"text": "Eigentum",
"examples": [
{
"av": "бетӏергьанлъи гьабизе",
"de": "wirtschaften, sich wie ein Hausherr benehmen"
},
{
"av": "дир боцӏуда тӏад бетӏергьанлъи гьабизе биччаларо дица",
"de": "ich werde nicht erlauben, über mein Hab und Gut zu herrschen"
},
{
"av": "бетӏергьанлъи гьечӏеб",
"de": "unwirtschaftlich"
},
{
"av": "бетӏергьанлъиялде кьезе",
"de": "in jemandes Eigentum geben"
}
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "бетӏергьанчи",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏергьанчи",
"бетӏергьанчияс",
"бетӏергьанчиясул"
],
"senses": [
{
"text": "Besitzer, Eigentümer",
"examples": [
{
"av": "гьаб гӏакдал бетӏергьанчи щив?",
"de": "wem gehört diese Kuh?"
},
{
"av": "бетӏергьанчиясул боцӏи берда цебе лъикӏ",
"de": "es ist gut, wenn das Hab und Gut des Herrn vor seinen Augen ist",
"labels": [
"Redensart"
]
}
]
},
{
"text": "Ehemann",
"examples": [
{
"av": "дир бетӏергьанчи рокъов гьечӏо",
"de": "mein Mann ist nicht zu Hause"
},
{
"av": "долъул бетӏергьанчи гьабихъе ана",
"de": "ihr Mann ging zur Mühle"
}
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "бетӏергьанчихвад",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏергьанчихвад",
"бетӏергьанчихвадица",
"бетӏергьанчихвадил"
],
"senses": [
{
"text": "diejenige, der man wünscht, dass ihr Herr stirbt; möge dein Herr sterben",
"comment": "über Vieh"
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "бетӏергьанчӏужу",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏергьанчӏужу",
"бетӏергьанчӏужуялъ",
"бетӏергьанчӏужуялъул"
],
"senses": [
{
"text": "Herrin, Eigentümerin von etw."
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "бетӏергьечӏ",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏергьечӏ",
"бетӏергьечӏица",
"бетӏергьечӏил"
],
"senses": [
{
"text": "hirnloser Mensch; dumm",
"comment": "wörtl. kopflos"
}
],
"pos": "Adjektiv",
"form": "—"
}
{
"word": "бетӏерияб",
"forms": [
"бетӏерияб"
],
"gender_forms": [
"бетӏерияб",
"бетӏерияв",
"бетӏерияй"
],
"senses": [
{
"text": "Haupt-; wichtigste",
"labels": [
"Dialektismus"
]
}
],
"pos": "Adjektiv",
"form": "—"
}
{
"word": "бетӏеркъай",
"stress": 5,
"stem": "бетӏеркъа",
"forms": [
"бетӏеркъай",
"бетӏеркъаялъ",
"бетӏеркъаялъул",
"бетӏеркъаял"
],
"senses": [
{
"text": "Kopfbinde, Kopftuch",
"labels": [
"Dialektismus"
],
"comment": "bei einem Kind, bei einigen Bergbewohnerinnen",
"examples": [
{
"av": "Нижеца гарулеб дуда гарани, Багӏараб бетӏеркъай чӏегӏер белъина",
"de": "Wenn wir sagen, worüber wir untereinander sprechen, wird dein rotes Band die schwarze Farbe annehmen",
"labels": [
"Folklore"
],
"comment": "über die Trauer"
}
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "бетӏеркъотӏ",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏеркъотӏ",
"бетӏеркъотӏил",
"бетӏеркъотӏица",
"бетӏеркъотӏал"
],
"senses": [
{
"text": "derjenige (diejenige), dem (der) man wünscht, dass der Kopf abgeschlagen wird; dass dir der Kopf abgeschlagen werde; möge man dir den Kopf abschlagen",
"labels": [
"Schimpfwort"
],
"examples": [
{
"av": "Годекӏадул бутӏа гьечӏев бетӏеркъотӏ",
"de": "Möge dein Kopf abgeschlagen werden — es gibt für dich keinen Platz auf dem godekan",
"labels": [
"Folklore"
],
"comment": "über einen Schandfleck"
}
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "бетӏеркӏкӏвад",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏеркӏкӏвад",
"бетӏеркӏкӏвадица",
"бетӏеркӏкӏвадил"
],
"senses": [
{
"text": "derjenige, dem man wünscht, dass ihm der Kopf geschoren wird; möge man dir den Kopf scheren",
"labels": [
"ironisch"
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "бетӏеркӏодо",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏеркӏодо",
"бетӏеркӏодоца",
"бетӏеркӏодол"
],
"senses": [
{
"text": "der/diejenige mit einem großen Kopf",
"examples": [
{
"av": "бетӏеркӏодо — гӏакълугьечӏ",
"de": "großer Kopf, aber kein Verstand",
"labels": [
"Redensart"
]
}
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "бетӏерлъи",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏерлъи",
"бетӏерлъиялъ",
"бетӏерлъиялъул"
],
"senses": [
{
"text": "Vormachtstellung; Führung",
"examples": [
{
"av": "бетӏерлъи гьабизе",
"de": "anführen, leiten",
"comment": "jemanden, etwas"
},
{
"av": "дос халкъалъе бетӏерлъи гьабулеб буго",
"de": "er führt das Volk an"
},
{
"av": "бетӏерлъи гьабизе",
"de": "vorherrschen, dominieren"
}
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "бетӏерлъиялда",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏерлъиялда"
],
"senses": [
{
"comment": "Lokativ von 'betӏерлъи'"
},
{
"text": "an der Spitze",
"examples": [
{
"av": "хӏакимасул бетӏерлъиялда",
"de": "unter Leitung des Chefs"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "бетӏерлъи",
"kind": "from"
}
],
"pos": "Adverb",
"form": "—"
}
{
"word": "бетӏерхъахӏ",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏерхъахӏ",
"бетӏерхъахӏица",
"бетӏерхъахӏил",
"бетӏерхъахӏалъ",
"бетӏерхъахӏалъул"
],
"senses": [
{
"text": "weißhaariger Mann",
"forms": [
"бетӏерхъахӏица",
"бетӏерхъахӏил"
]
},
{
"text": "Flasche Wodka",
"labels": [
"bildlich",
"ironisch"
],
"forms": [
"бетӏерхъахӏалъ",
"бетӏерхъахӏалъул"
],
"examples": [
{
"av": "бетӏерхъахӏ бахъея къватӏибе",
"de": "hol(t) doch mal die Weißkopf- (z.B. Flasche Wodka)",
"comment": "d. h. eine Flasche Wodka"
}
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "бетӏерчи",
"stress": 5,
"stem": "бетӏерч",
"forms": [
"бетӏерчи",
"бетӏерчияс",
"бетӏерчиясул",
"бетӏерчагӏи"
],
"senses": [
{
"text": "Anführer, Oberhaupt; Leiter",
"labels": [
"umgangssprachlich"
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "бетӏерчӏахъад",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏерчӏахъад",
"бетӏерчӏахъадица",
"бетӏерчӏахъадил",
"бетӏерчӏахъадал"
],
"senses": [
{
"text": "Herr; Eure (Seine) Hochgeboren, Hoheit",
"examples": [
{
"av": "дур бетӏерчӏахъад",
"de": "Euer Wohlgeboren",
"comment": "wörtl. es lebe dein Kopf"
}
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "бетӏерчӏахъаяв",
"stress": 5,
"stem": "бетӏерчӏахъая",
"forms": [
"бетӏерчӏахъаяв"
],
"senses": [
{
"text": "Seine (Ihre) Wohlgeboren, Seine (Ihre) Hoheit",
"examples": [
{
"av": "бетӏерчӏахъаяв къирал",
"de": "Seine Königliche Hoheit der König",
"comment": "wörtl. es lebe der Kopf des Königs"
},
{
"av": "бетӏерчӏахъаяй пача",
"de": "Ihre Majestät die Zarin",
"comment": "wörtl. lang lebe das Haupt der Zarin"
}
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "бетӏер-магъ",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏер-магъ",
"бетӏер-магъалъ",
"бетӏер-магъалъул"
],
"senses": [
{
"text": "Anfang und Ende; Wesen; Wahrheit",
"labels": [
"Dialektismus",
"Kollektivsubstantiv"
],
"examples": [
{
"av": "бетӏер-магъ балагьизе",
"de": "Anfang und Ende suchen, die Wahrheit herausfinden"
},
{
"av": "бетӏер-магъ гьечӏеб жо",
"de": "das, was keinen Anfang und kein Ende hat; Durcheinander"
}
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "бетӏер-мегеж",
"stress": 5,
"forms": [
"бетӏер-мегеж",
"бетӏер-мегежалъ",
"бетӏер-мегежалъул"
],
"senses": [
{
"text": "Kopf und Bart",
"labels": [
"Kollektivsubstantiv"
],
"examples": [
{
"av": "бетӏер-мегеж къунцӏизе",
"de": "Kopf und Bart scheren"
},
{
"av": "бетӏер-мегеж кӏкӏвазе",
"de": "Kopf und Bart rasieren"
}
]
}
],
"pos": "Substantiv",
"form": "Nominativ"
}
{
"word": "бетӏи",
"stress": 2,
"stem": "б",
"forms": [
"бетӏи"
],
"senses": [
{
"labels": [
"Masdar",
"Verb"
],
"masdarfrom": "бетӏизе"
}
],
"pos": "Verb",
"form": "Masdar"
}
{
"word": "бетӏизаби",
"stress": 2,
"stem": "б",
"forms": [
"бетӏизаби"
],
"senses": [
{
"labels": [
"Masdar",
"Kausativ",
"Verb"
],
"masdarforceto": "бетӏизабизе"
}
],
"pos": "Verb",
"form": "Masdar"
}
{
"word": "бетӏизабизе",
"stress": 2,
"stem": "бетӏизаб",
"forms": [
"бетӏизабизе",
"бетӏизабула",
"бетӏизабила",
"бетӏизабуна",
"бетӏизабе"
],
"senses": [
{
"labels": [
"Kausativ"
],
"forceto": "бетӏизе"
}
],
"see_also": [
{
"target": "бетӏизе",
"kind": "from"
}
],
"pos": "Verb",
"form": "Kausativ"
}
{
"word": "бетӏизе",
"stress": 2,
"stem": "бетӏ",
"forms": [
"бетӏизе",
"бетӏула",
"бетӏила",
"бетӏана",
"бетӏе"
],
"senses": [
{
"text": "ziehen, ausreißen, herauszupfen, auszupfen; zupfen, auszupfen",
"examples": [
{
"av": "квас бетӏизе",
"de": "Wolle zupfen",
"labels": [
"veraltet",
"Redewendung"
],
"comment": "vom Schaf"
},
{
"av": "хӏули бетӏизе",
"de": "Federn rupfen"
},
{
"av": "чӏахӏ бетӏизе",
"de": "Unkraut ausrupfen"
}
]
},
{
"text": "abnehmen, ernten; sammeln, einsammeln; wegräumen, ernten",
"comment": "Früchte, einige Getreidesorten",
"examples": [
{
"av": "ахбазан бетӏизе",
"de": "Aprikosen pflücken",
"comment": "von den Bäumen jeweils ein Stück"
},
{
"av": "багӏли бетӏизе",
"de": "Kirschen pflücken"
},
{
"av": "гьоло бетӏизе",
"de": "die Saubohnen ernten"
},
{
"av": "лъелъ бетӏизе",
"de": "Flachs raufen, brechen"
},
{
"av": "мичӏ бетӏизе",
"de": "Brennnesseln pflücken",
"comment": "zum Essen"
},
{
"av": "тӏегь бетӏизе",
"de": "Blumen sammeln",
"comment": "Feld-"
}
]
},
{
"text": "etwas von jemandem reißen; etwas von jemandem nehmen; ausrauben",
"labels": [
"bildlich"
],
"examples": [
{
"av": "эбел-инсудаса гӏарац бетӏизе бокьула лъималазе",
"de": "Kinder lieben es, ihren Eltern Geld abzunehmen"
},
{
"av": "мискинав вацас бечедав вац ветӏулев вуго",
"de": "der arme Bruder bestehlt den reichen Bruder"
}
]
},
{
"text": "sich selbst zerraufen, an sich selbst wüten (vor Trauer)",
"labels": [
"bildlich"
],
"comment": "Trauer über den Verstorbenen ausdrückend",
"examples": [
{
"av": "гьумер бетӏизе",
"de": "das Gesicht zerkratzen"
},
{
"av": "бетӏун рас зодобе базе",
"de": "sich die Haare raufen und in den Himmel werfen",
"comment": "Entrüstung und dergleichen ausdrückend"
}
]
}
],
"pos": "Verb",
"form": "Infinitiv"
}
{
"word": "бетӏ-бетӏи",
"stress": 7,
"stem": "бетӏ-б",
"forms": [
"бетӏ-бетӏи"
],
"senses": [
{
"labels": [
"Masdar",
"Frequentativ",
"Verb"
],
"masdarfrom": "бетӏ-бетӏизе"
}
],
"pos": "Verb",
"form": "Masdar"
}
{
"word": "бетӏ-бетӏизе",
"stress": 7,
"stem": "бетӏ-бетӏ",
"forms": [
"бетӏ-бетӏизе",
"бетӏ-бетӏула",
"бетӏ-бетӏила",
"бетӏ-бетӏана",
"бетӏ-бетӏе"
],
"senses": [
{
"text": "abreißen; auszupfen",
"labels": [
"Frequentativ"
],
"examples": [
{
"av": "рас бетӏ-бетӏун базе",
"de": "Haare ausrupfen"
}
]
}
],
"pos": "Verb",
"form": "Frequentativ"
}