{
"word": "surcharge",
"stress": 8,
"forms": [
"доплатной",
"доплатная",
"доплатное"
],
"senses": [
{
"text": "мухь кьезе кколеб",
"examples": [
{
"en": "due letter; postage-due letter",
"av": "мухь кьезе кколеб кагъат"
}
]
}
]
}
{
"word": "surf",
"stress": 4,
"forms": [
"бурун"
],
"labels": [
"masculine gender"
],
"senses": [
{
"text": "карачел",
"comment": "полпихараб"
}
]
}
{
"word": "surf",
"stress": 5,
"forms": [
"прибой"
],
"labels": [
"masculine gender"
],
"senses": [
{
"text": "рагӏалда речӏчӏулел карачелал",
"precomment": "raldal"
},
{
"text": "рагӏалда карачел речӏчӏулеб бакӏ"
}
]
}
{
"word": "surface",
"stress": 5,
"stem": "НАДВОДН",
"forms": [
"надводный",
"надводная",
"надводное"
],
"senses": [
{
"text": "лъеда тӏасияб",
"examples": [
{
"en": "above-water part of the ship",
"av": "гамил лъелъа къватӏибе баккараб бутӏа"
}
]
}
]
}
{
"word": "surface",
"stress": 4,
"stem": "ПОВЕРХНОСТ",
"forms": [
"поверхность"
],
"labels": [
"feminine gender"
],
"senses": [
{
"text": "тӏасияб рахъ, къватӏисеб рахъ",
"precomment": "sundulnig",
"examples": [
{
"en": "surface of the earth",
"av": "ракьалъул тӏасияб рахъ (ракьул гьумер)"
},
{
"en": "to glide over the surface",
"av": "хъалалъан биччазе, тӏаса-масагояб лъай-хъвай гьабизе, гъорлъе ваккунгутӏизе"
}
]
}
]
}
{
"word": "surface; ground",
"stress": 4,
"stem": "НАЗЕМН",
"forms": [
"наземный",
"наземная",
"наземное"
],
"senses": [
{
"text": "ракьалда тӏад бугеб",
"examples": [
{
"en": "surface railway",
"av": "ракьалда тӏасан лъураб маххул нух"
},
{
"en": "ground forces",
"av": "ракьалда (ракъдада) багъулеб аскар"
}
]
}
]
}
{
"word": "surfacing; emergence",
"stress": 5,
"forms": [
"всплытие"
],
"labels": [
"neuter gender"
],
"senses": [
{
"text": "лъелъа тӏаде бакки",
"precomment": "by the verb to surface",
"comment": "мас.: букъарулеб гама"
}
]
}
{
"word": "surge",
"stress": 4,
"forms": [
"накат"
],
"labels": [
"masculine gender"
],
"senses": [
{
"text": "гири",
"precomment": "by the verb to roll out"
},
{
"text": "сунданиги тӏад тӏиритӏарал чӏалабазул яги хъарщазул кьер",
"precomment": "row of logs or boards",
"examples": [
{
"en": "double roof boarding",
"av": "тӏохда, кӏигъат гьабун, лъурал рахал, хъарщал"
}
]
},
{
"text": "кьвагьун хадуб гӏарада букӏараб бакӏалде (нахъе) гирун бачӏин",
"labels": [
"military term"
]
}
]
}
{
"word": "surgeon",
"stress": 4,
"forms": [
"хирург"
],
"labels": [
"masculine gender"
],
"senses": [
{
"text": "хирург"
}
]
}
{
"word": "surgery",
"stress": 7,
"forms": [
"хирургия"
],
"labels": [
"feminine gender"
],
"senses": [
{
"text": "хирургия",
"comment": "медицинаялда: операцияби гьариялъул гӏелму; операциял гьарун, унтарал сах гьари"
}
]
}
{
"word": "surgical",
"stress": 7,
"stem": "ХИРУРГИЧЕСК",
"forms": [
"хирургический",
"хирургическая",
"хирургическое"
],
"senses": [
{
"text": "хирургиялъул (аб)",
"examples": [
{
"en": "surgical clinic",
"av": "хирургиялъулаб клиника"
},
{
"en": "surgical nurse",
"av": "хирургиялъул сестра",
"comment": "операциял гьарулеб рокъой хӏалтӏулей сестра"
}
]
}
]
}
{
"word": "surname",
"stress": 4,
"forms": [
"фамилия"
],
"labels": [
"feminine gender"
],
"senses": [
{
"text": "фамилия"
},
{
"text": "кьибил",
"precomment": "genus; family; gender",
"examples": [
{
"en": "ancient family name",
"av": "цебегосеб кьибил"
}
]
}
]
}
{
"word": "surpass",
"stress": 7,
"forms": [
"обскакать"
],
"labels": [
"perfective aspect"
],
"senses": [
{
"text": "сверун рекеризе",
"precomment": "whom-what, all around",
"examples": [
{
"en": "to ride around the house",
"av": "сунданиги рекӏун (масала, чода), мина сверун ине"
}
]
},
{
"text": "нахъа тезе",
"precomment": "overtake sb/sth",
"examples": [
{
"en": "outride all horsemen",
"av": "киналго рекӏарал нахъа тезе"
}
]
},
{
"text": "чуязда рекӏун, гӏемерал бакӏазде щвезе"
}
]
}
{
"word": "surpass; exceed",
"stress": 9,
"forms": [
"превзойти"
],
"labels": [
"perfective aspect"
],
"senses": [
{
"text": "цӏикӏкӏине, тӏокӏ борчӏизе, цӏикӏкӏел букӏине",
"precomment": "whom-what",
"comment": "превысить",
"examples": [
{
"en": "revenues exceeded expenses",
"av": "харжаздаса хайир цӏикӏкӏана"
},
{
"en": "this exceeded all expectations",
"av": "гьеб хьулалдасаги (ракӏалда букӏаралдасаги) тӏокӏ борчӏана, цӏикӏкӏана"
}
]
},
{
"text": "тӏокӏлъи букӏин загьирлъизе",
"comment": "обнаружить превосходство",
"examples": [
{
"en": "surpass everyone in wit",
"av": "гӏакълу-цӏодорлъиялъул рахъалъ киназдасаго тӏокӏ вукӏине, тӏокӏлъизе"
},
{
"en": "to outdo oneself",
"av": "бажариларин ккараб жо гьабизе кӏвезе (жиндасаго бергьине)"
}
]
}
]
}
{
"word": "surpass; outdo",
"stress": 10,
"forms": [
"перещеголять"
],
"labels": [
"perfective aspect"
],
"senses": [
{
"text": "сундулъниги тӏокӏлъизе, цӏикӏкӏине (ратӏлилъ, ишалъулъ); гьелдаса чӏухӏизе; гогьдаризе",
"precomment": "whom (what)",
"labels": [
"colloquial word"
],
"examples": [
{
"en": "to outwit someone in wit",
"av": "рагӏул цӏодорлъиялъе, пикруялъул гъварилъиялъе лъидасаниги тӏокӏлъизе"
}
]
}
]
}
{
"word": "surplus",
"stress": 4,
"forms": [
"излишек"
],
"labels": [
"masculine gender"
],
"senses": [
{
"text": "тӏокӏлъи, тӏокӏлъун ккараб жо",
"examples": [
{
"en": "excess fabric",
"av": "ххамил тӏокӏлъи"
},
{
"en": "sale of surplus grain to the state",
"av": "пачалихъалъе тӏокӏлъараб тӏорщел бичи"
}
]
},
{
"text": "цӏикӏкӏин, гӏемерлъи, гьарзалъи",
"precomment": "excessive quantity",
"examples": [
{
"en": "excess water in the soil",
"av": "ракьулъ лъим цӏикӏкӏин"
}
]
}
]
}
{
"word": "surplus",
"stress": 2,
"forms": [
"лишек"
],
"labels": [
"masculine gender"
],
"senses": [
{
"labels": [
"colloquial word"
],
"examples": [
{
"en": "with a vengeance",
"av": "цӏикӏкӏун"
},
{
"en": "over twenty years",
"av": "къого соналдаса цӏикӏкӏун; кколелдаса цӏикӏкӏун"
}
]
}
]
}
{
"word": "surplus; additional",
"stress": 5,
"stem": "ПРИБАВОЧН",
"forms": [
"прибавочный",
"прибавочная",
"прибавочное"
],
"senses": [
{
"text": "хӏалтӏухъабаз гьабураб къайиялъул багьадул капиталистаз жидеего толеб бутӏа",
"precomment": "surplus value",
"labels": [
"economics"
]
}
]
}
{
"word": "surprise",
"stress": 5,
"stem": "ЗАСТИ",
"forms": [
"застичь"
],
"labels": [
"perfective aspect"
],
"senses": [
{
"text": "тӏаде щвезе (гӏунтӏизе); тӏадго кквезе",
"precomment": "whom-what",
"examples": [
{
"en": "catch a thief red-handed",
"av": "такъсир гьабулеб бакӏалда цӏогьор тӏадго кквезе"
},
{
"en": "the rain caught us on the way",
"av": "нухда нижеда тӏаде цӏад щвана (нухда унаго, ниж цӏадакье ккана)"
}
]
}
]
}
{
"word": "surprise",
"stress": 6,
"forms": [
"сюрприз"
],
"labels": [
"masculine gender"
],
"senses": [
{
"text": "ракӏалдаго букӏинчӏеб, ракӏалдаго гьечӏеб жо",
"precomment": "surprise; unexpectedness"
},
{
"text": "хабар гьечӏого щвараб цӏияб жо, хабар гьечӏого тӏаде бачӏараб жо; ракӏалдаго букӏинчӏеб сайигъат",
"precomment": "gift"
}
]
}
{
"word": "surprise",
"stress": 5,
"forms": [
"удивить"
],
"labels": [
"perfective aspect"
],
"senses": [
{
"text": "тамашалъизабизе, хӏикмалъизабизе, гӏажаиблъизабизе, риххун хутӏизаризе, хӏайранлъизаризе",
"precomment": "whom",
"examples": [
{
"en": "surprise with an unexpected answer",
"av": "ракӏалдаго букӏинчӏеб жавабалъ тамашалъизаризе"
}
]
}
]
}
{
"word": "surprise",
"stress": 6,
"stem": "УДИВЛЕНИ",
"forms": [
"удивление"
],
"labels": [
"neuter gender"
],
"senses": [
{
"text": "тамашалъи, хӏикмалъи, гӏажаиблъи, риххун хутӏи, хӏайранлъи",
"examples": [
{
"en": "to my great surprise",
"av": "дунги кутакалда хӏикмалъизавун…"
},
{
"en": "to everyone's surprise",
"av": "киналгоги хӏикмалъизарун, …"
},
{
"en": "surprisingly",
"av": "цӏакъ лъикӏ, кутакалда лъикӏ, гӏажаибго лъикӏ"
}
]
}
]
}
surprise; unexpectedness
сообщить о неточности{
"word": "surprise; unexpectedness",
"stress": 5,
"forms": [
"неожиданность"
],
"labels": [
"feminine gender"
],
"senses": [
{
"text": "циндаго лъугьин; ракӏалда гьечӏолъи; цебеккунго лъангутӏи",
"examples": [
{
"en": "this was no surprise to us",
"av": "гьеб нижее ракӏалда гьечӏеб (цӏияб) жолъун букӏинчӏо"
}
]
}
]
}
{
"word": "surprisingly",
"stress": 5,
"homonym": 1,
"forms": [
"удивительно"
],
"labels": [
"adverb"
],
"senses": [
{
"text": "гӏажаибго, тамашаго, хӏикматго",
"examples": [
{
"en": "he has changed wonderfully",
"av": "гӏажаибго хисун вуго дов"
}
]
},
{
"text": "тамашаяб жо буго, хӏикматаб жо буго, гӏажаибаб жо буго",
"labels": [
"used as a predicate",
"impersonal usage"
],
"examples": [
{
"en": "that is amazing",
"av": "тамашаб жо буго гьеб"
},
{
"en": "amazing!",
"av": "тамаша!"
},
{
"en": "it's surprising that he didn't come",
"av": "тамаша буго дов вачӏинчӏого чӏей"
}
]
}
]
}
surprising; wonderful
сообщить о неточности{
"word": "surprising; wonderful",
"stress": 5,
"stem": "УДИВИТЕЛЬН",
"forms": [
"удивительный",
"удивительная",
"удивительное"
],
"senses": [
{
"text": "тамашаяб, хӏикматаб, гӏажаибаб",
"precomment": "strange",
"examples": [
{
"en": "surprising question",
"av": "хӏикматаб суал"
}
]
},
{
"text": "гӏадатияб гуреб, риххун хутӏизарулеб",
"precomment": "unusual",
"examples": [
{
"en": "remarkable health",
"av": "риххун хутӏизарулеб сахлъи"
}
]
}
]
}
{
"word": "surrender",
"stress": 3,
"homonym": 1,
"forms": [
"сдаться"
],
"labels": [
"perfective aspect"
],
"senses": [
{
"text": "кверде ине, кверде рачӏине",
"examples": [
{
"en": "not to surrender to the enemy",
"av": "тушманасул кверде инчӏого вукӏине"
},
{
"en": "do not surrender!; keep fighting!",
"av": "(мун) чучуге!"
}
]
},
{
"text": "къун чӏезе, мукӏурлъизе"
},
{
"text": "чухьарлъизе, чучлъизе"
}
]
}
{
"word": "surrender",
"stress": 3,
"homonym": 2,
"forms": [
"сдаться"
],
"labels": [
"perfective aspect"
],
"senses": [
{
"text": "къваригӏине, хӏажалъизе",
"precomment": "to whom",
"comment": "понадобиться",
"labels": [
"colloquial (vernacular) word"
],
"examples": [
{
"en": "what do you need that for?",
"av": "сундуе, щай дуе гьеб къваригӏараб?"
}
]
}
]
}
{
"word": "surrogate",
"stress": 7,
"forms": [
"суррогат"
],
"labels": [
"masculine gender"
],
"senses": [
{
"text": "суррогат",
"comment": "релълъенлъи букӏиналъ сундулниги бакӏалда хӏалтӏизабулеб жо; масала, чакаралъул бакӏалда-сахарин, гӏакдал нахул бакӏалда – маргарин"
}
]
}
{
"word": "surround",
"stress": 7,
"forms": [
"обступать"
],
"labels": [
"imperfective aspect"
],
"see_also": [
{
"target": "обступить",
"kind": "see"
}
]
}
{
"word": "surround",
"stress": 6,
"stem": "ОКРУЖА",
"forms": [
"окружать"
],
"labels": [
"imperfective aspect"
],
"senses": [
{
"text": "сверун рукӏине",
"precomment": "someone/something, in a figurative sense",
"examples": [
{
"en": "he is surrounded by friends",
"av": "гьесда сверун гьудулзаби рукӏуна"
},
{
"en": "the pond was surrounded by trees",
"av": "хӏор сверун гъутӏби рукӏана"
}
]
}
],
"see_also": [
{
"target": "окружить",
"kind": "see",
"refwordnum": "2"
}
]
}
{
"word": "surrounding",
"stress": 4,
"stem": "ОКРЕСТН",
"forms": [
"окрестный",
"окрестная",
"окрестное"
],
"senses": [
{
"text": "сверухълъуда бугеб, аскӏоб, гӏагарда бугеб",
"examples": [
{
"en": "surrounding villages",
"av": "сверухъ ругел росаби"
}
]
}
]
}
{
"word": "surrounding",
"stress": 6,
"stem": "ОКРУЖАЮЩ",
"forms": [
"окружающий",
"окружающая",
"окружающее"
],
"senses": [
{
"text": "сверун бугеб",
"examples": [
{
"en": "surrounding area",
"av": "сверун бугеб бакӏ"
}
]
},
{
"text": "сверун ругел",
"labels": [
"used as a noun"
],
"examples": [
{
"en": "to hide something from others",
"av": "сверун ругездаса щибниги бахчизе"
}
]
},
{
"text": "сверухъе бугеб",
"precomment": "as a noun",
"examples": [
{
"en": "everything around him gladdened him",
"av": "тӏолабго, кинабго сверухъе бугелъ гьев вохизавулаан"
}
]
}
]
}
{
"word": "surround; encircle",
"stress": 6,
"stem": "ОКРУЖИ",
"forms": [
"окружить"
],
"labels": [
"perfective aspect"
],
"senses": [
{
"text": "сверун кквезе",
"precomment": "whom-what",
"examples": [
{
"en": "surround the enemy army",
"av": "тушманасул (аскар) армия сверун кквезе"
},
{
"en": "everyone surrounded the storyteller",
"av": "киназго хабар бицунев сверун ккуна"
}
]
},
{
"text": "сверун ракӏаризе",
"precomment": "whom-what",
"examples": [
{
"en": "surround oneself with friends",
"av": "жиндаго сверухъ гьудулзаби ракӏаризе"
}
]
},
{
"text": "кӏвар кьезе",
"precomment": "someone/something, in a figurative sense",
"examples": [
{
"en": "to surround the elderly with care",
"av": "херал гӏадамазде кӏвар кьезе, лъикӏаб бербалагьи гьабизе"
}
]
},
{
"text": "сверун гьабизе, бухъизе",
"precomment": "something (fence round with something)",
"examples": [
{
"en": "to surround something with a moat",
"av": "сунданиги сверун ор чӏвазе, хандакъ бухъизе"
}
]
}
]
}
surveillance, shadowing
сообщить о неточности{
"word": "surveillance, shadowing",
"stress": 3,
"forms": [
"слежка"
],
"labels": [
"feminine gender"
],
"senses": [
{
"text": "хадувчӏей, халкквей",
"precomment": "by the verb to watch"
}
]
}
{
"word": "survey",
"stress": 4,
"stem": "ОБЗОРН",
"forms": [
"обзорный",
"обзорная",
"обзорное"
],
"senses": [
{
"text": "къокъаб баяналъулаб",
"examples": [
{
"en": "survey lecture",
"av": "къокъаб баян кьолеб лекция"
}
]
},
{
"text": "балагьизе, бер щвезабизе санагӏатаб"
}
]
}
{
"word": "survey",
"stress": 4,
"forms": [
"опрос"
],
"labels": [
"masculine gender"
],
"senses": [
{
"text": "цӏех-рех (гьаби), гьикъи, жаваб боси",
"examples": [
{
"en": "witness interrogation",
"av": "нугӏзабазул цӏех-рех гьаби, сорав боси"
}
]
}
]
}
{
"word": "survey, review",
"stress": 6,
"forms": [
"обозреть"
],
"labels": [
"perfective aspect"
],
"senses": [
{
"text": "бер речӏчӏизабун, хал гьабизе, балагьизе",
"precomment": "something, inspect"
},
{
"text": "кӏалъаялдасан, статьялдасан ва гь.ц. цӏехезе, лъазабизе",
"precomment": "to examine",
"labels": [
"figuratively"
]
}
]
}
{
"word": "survival; relic",
"stress": 6,
"forms": [
"пережиток"
],
"labels": [
"masculine gender"
],
"senses": [
{
"text": "цебесеб, некӏсияб пикруялъул хутӏел",
"examples": [
{
"en": "survivals of feudalism in people's minds",
"av": "гӏадамазул пикруялъулъ феодализмалъул хутӏелал"
},
{
"en": "relic of the past",
"av": "араб заманалъул хутӏел"
}
]
}
]
}
{
"word": "survive",
"stress": 2,
"stem": "ВЫЖИ",
"homonym": 1,
"forms": [
"выжить"
],
"labels": [
"perfective aspect"
],
"senses": [
{
"text": "чӏаго хутӏизе",
"precomment": "to stay alive",
"examples": [
{
"en": "the wounded man survived",
"av": "лъукъарав чӏаго хутӏана"
},
{
"en": "go out of one's mind",
"av": "херлъиялъ пикру гьабизе кӏоларевлъун лъугьине; гӏантлъизе"
}
]
}
]
}
{
"word": "survive",
"stress": 2,
"homonym": 2,
"forms": [
"выжить"
],
"labels": [
"perfective aspect"
],
"senses": [
{
"text": "къватӏиве гъезе, инавизе (жиндирго рокъоса)",
"precomment": "sb/sth (expel, evict)",
"labels": [
"colloquial word"
],
"examples": [
{
"en": "drive out of the house",
"av": "(жиндирго) рокъоса къватӏиве гъезе (инавизе)",
"comment": "мас., лазат бахъизабун, рахӏат хвезабун"
}
]
}
]
}